Tekerlekli sandalyeye uygun banyo ne demek?
Tekerlekli sandalye kullanan biri banyoya girip kapıyı kapatabilmeli, içeride dönebilmeli, sandalyeden klozete yandan geçebilmeli, lavaboya dizleri altına girecek kadar yaklaşabilmeli ve duşa basamaksız girebilmeli. Bunların her biri bir ölçüdür; banyonun büyüklüğü de bu ölçülerin toplamından çıkar.
Aynı ölçüler yaşlılar, yürüteç kullananlar, ameliyat sonrası iyileşenler ve küçük çocuğunu yıkayan anne babalar için de banyoyu kolaylaştırır. Bu yüzden yeni bir evde en az bir banyoyu bu ölçülere göre planlamak, sonradan yapılacak pahalı bir tadilatın önüne geçer.
Banyo büyüklüğü: Ø150 cm dönüş alanı
Tekerlekli sandalyenin yerinde dönmesi için yaklaşık 150 cm çapında bir daire gerekir. Türkiye’de Bakanlığın erişilebilirlik kılavuzu tuvalette klozet, lavabo ve diğer donatılar dışında Ø150 cm ister; Almanya’da tekerlekli sandalyeye uygun konutta her sıhhi objenin önünde 150 × 150 cm, temel düzeyde 120 × 120 cm; ABD’de Ø152,5 cm. Daire kapının açılım alanına girmemeli; bu yüzden erişilebilir banyolarda kapı dışa açılır ya da sürgülüdür.
Örnek plandaki banyo 7,5 m². Daha küçük bir banyoda dönüş alanını sağlamak için duşu eşiksiz yapıp duş alanını da hareket alanına katmak gerekir; Almanya bu durumda duş alanının dönüş alanına sayılmasına izin verir.
Klozet: yükseklik, duvara uzaklık ve transfer alanı
- Oturma yüksekliği: Türkiye’de 43–48 cm, Almanya’da 46–48 cm, ABD’de 43–48,5 cm. Standart bir klozet yaklaşık 40 cm’dir; asma klozet daha yükseğe takılır ya da yükseltici oturak kullanılır.
- Transfer alanı: sandalyeden yana geçmek için klozetin bir yanında en az 90 cm boş alan. Almanya’da bu alanın derinliği 70 cm’dir, yani klozetin ön kenarından arka duvara kadar.
- Duvar tarafı: Türkiye’de klozet ekseniyle yan duvar arası en az 46 cm; İngiltere’de 45–50 cm; ABD’de 40,5–45,5 cm. Almanya klozetin öbür yanında yardımcı biri için en az 30 cm ister.
Tutunma barları
Transfer tarafındaki bar yukarı katlanır; inikken tutunulur, kalkınca sandalyenin geçişini kapatmaz. Türkiye’de katlanır bar oturağın 25–35 cm üstünde ve klozet ekseninden 30–35 cm uzakta olur; Almanya’da iki yanda katlanır kol, üst kenarı oturağın 28 cm üstünde, iki kol arası 65–70 cm. Duvar tarafına sabit bir bar eklenebilir. Bar nereye konacaksa duvar baştan ona göre güçlendirilmelidir.
Lavabo ve ayna
Lavabonun altı dolapsız ve boş olmalı; tekerlekli sandalyenin dizleri altına girer. Türkiye’de lavabonun ön üst kenarı en çok 86 cm, altında en az 68,5 cm diz boşluğu; Almanya’da ön kenar en çok 80 cm, diz boşluğu 67 cm yükseklikte ve en az 55 cm derinlikte. Sifon yassı ve arkada olur, batarya uzun kollu seçilir. Ayna lavabonun hemen üstünden başlar; oturan da ayakta duran da kendini görür.
Eşiksiz duş
Duş döşemeyle aynı kotta olur; tekne ve eşik yoktur, su zemin eğimiyle gidere akar. Almanya’da en çok 2 cm alçaltmaya izin verilir; duş alanı 120 × 120 cm, tekerlekli sandalyeye uygun konutta 150 × 150 cm. İngiltere’nin tekerlekli sandalye kullanıcısına göre konut kategorisinde bütün duş odaları ıslak hacim (wet room) olarak yapılır. Duvara katlanır bir oturak ve elle tutulan, sürgülü bir duş başlığı eklenir.
Banyo kapısı
Türkiye’de iç kapıların genişliği en az 90 cm olmalı; Bakanlığın kılavuzu bunu kanat açıkken kalan net geçiş olarak ölçer ve kapı boşluğunu en az 100 cm bırakmayı önerir. Almanya’da banyo kapısı içeri açılmaz ve dışarıdan açılabilir bir kilidi olur; İngiltere’de de dışa açılır. Sürgülü kapı hem dönüş alanını korur hem de koridorda yer kaplamaz. Eşik yapılmaz.
Ülkelere göre engelli banyosu ölçüleri
| Ölçü | Almanya | Birleşik Krallık | ABD | Türkiye |
|---|---|---|---|---|
| Dönüş alanı | 120 × 120 · R: 150 × 150 | M4(3): Ø150 | Ø152,5 | Ø150 |
| Klozet yüksekliği | R: 46–48 | M4(3): en az 40 | 43–48,5 | 43–48 |
| Klozet yanı | R: 90 × 70 | WC ekseni duvardan 45–50 | WC çevresinde 152,5 × 142 | bir yanda ≥ 90 |
| Lavabo üstü | R: ≤ 80 | 77–85 | ≤ 86,5 | ≤ 86 |
| Diz boşluğu | R: ≥ 67 | M4(3): altı boş | 68,5 | ≥ 68,5 |
| Duş | ≤ 2 alçaltma; 120 × 120 · R: 150 × 150 | M4(3): ıslak hacim | 76 × 152,5; eşik ≤ 1,3 | eşdüzey, eşiksiz |
| Kapı, net | ≥ 80 · R: ≥ 90; içeri açılmaz | 75–85; dışa açılır | ≥ 81,5 | ≥ 90 |
Ölçüler santimetredir. Almanya’da “R” tekerlekli sandalyeye tam uygun konutu, İngiltere’de M4(3) tekerlekli sandalye kullanıcısına göre konutu gösterir. Türkiye’de banyo düzeni ölçüleri Bakanlığın kılavuzundan gelir ve öneri niteliğindedir; kapı genişliği ve eşik yasağı Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği’ndedir. Bütün kurallar ve kaynakları Engelsiz Tasarım sayfasında.
Nodaform’da engelsiz banyo
Nodaform’un Engelsiz adımı banyonu bu ölçülerle kontrol eder: Ø150 dönüş alanı sığıyor mu, klozetin yanında kaç santimetre boş yer kalıyor, kapının net geçişi kaç santimetre, tekerlekli sandalyeyle banyoya kadar gidilebiliyor mu? Erişilebilir klozet, katlanır ve L tutunma barı, katlanır duş oturağı, eşiksiz duş alanı ve altı boş lavabo Mobilya adımındaki Erişilebilir Yaşam kategorisinde. Hepsi ücretsiz.
Bu yazıdaki kurallar 28 Ekim 2026 tarihli resmî metinlerden alındı. Yönetmelikler değişebilir; uygulamadan önce güncel metne ve yetkili mimara danış.