Hoe maak je een tekenblad? Schaal, titelblok en indeling

Wat is een tekenblad?

Een tekenblad is je tekeningen in afdrukklare vorm: een pagina met een vast papierformaat, een kader, een titelblok en een schaal. Op één blad kan één plattegrond staan, maar ook doorsnede, gevelaanzichten, een 3D-weergave en een ruimtelijst naast elkaar. Meerdere tekenbladen samen vormen een bladenset: plattegrond begane grond, plattegrond verdieping, doorsneden, gevelaanzichten…

Papierformaten voor tekenbladen: van A4 tot A0

Tekenbladen worden getekend op papier uit de A-reeks van ISO 216. Elk formaat is twee keer zo groot als het vorige: A3 is twee keer A4, A1 is vier keer A3.

Kijk bij het kiezen van het formaat of je tekening op de gekozen schaal op het papier past. Reken ook met de marge en het titelblok: de bruikbare ruimte is kleiner dan het papier zelf.

Hoe kies je de schaal van een tekenblad?

De schaal geeft aan hoeveel eenheden in werkelijkheid overeenkomen met 1 eenheid op papier. Bij 1:100 is 1 cm op papier in werkelijkheid 1 m. Gangbare toepassingen:

• 1:50: gedetailleerde plattegrond, indeling van badkamer en keuken, tekeningen waarop maten goed leesbaar moeten zijn.
• 1:100: algemene plattegrond van een appartement of woning, doorsneden en gevelaanzichten.
• 1:200: plattegrond van grote gebouwen, kleine doorsneden en gevelaanzichten die op hetzelfde blad moeten passen.
• 1:500: situatietekening met het perceel en de omgeving.

De berekening is simpel: maat op papier (mm) = werkelijke maat (m) × 1000 ÷ schaal. Een huis van 12 m breed neemt op 1:100 120 mm in beslag en op 1:50 240 mm. Een A3 liggend is 420 mm breed; met een marge van 10 mm blijft 400 mm bruikbaar. Dit huis past dus op 1:50 alleen op een A3, maar wil je er een doorsnede naast zetten, dan moet je terug naar 1:100 of overstappen op A2.

In Nodaform kies je de schaal van het blad uit 1:20, 1:50, 1:100, 1:200 en 1:500, of je kiest ‘passend op papier’. Past de plattegrond niet in het vak op de gekozen schaal, dan waarschuwt de editor je en stelt hij een schaal voor die wel past. Elk vak kan ook een eigen schaal hebben: plattegrond 1:50, doorsnede 1:100.

Wat is een titelblok en wat komt erin?

Het titelblok is de identiteit van het tekenblad; het staat meestal rechtsonder of als strook onderaan. Wie het blad in handen krijgt, ziet aan het titelblok waar hij naar kijkt. Gebruikelijk staat er:

• Projectnaam en naam van het blad (bijv. ‘Plattegrond begane grond’)
• Schaal en datum
• Bladnummer en totaal aantal bladen in de set (bijv. A-01 / 05)
• Tekenaar, controleur en revisieletter
• Naam van het bedrijf of de school, logo

Nodaform kent drie titelblokindelingen: onderstrook, dunne enkele regel en rechterkolom. Je kunt regels toevoegen en verwijderen, hun plaats wijzigen en een logo, lettertype en kaderdikte kiezen; een titelblok dat je bevalt, bewaar je als sjabloon en gebruik je ook in andere projecten (titelblok bewerken is Plus). Gegevens zoals schaal en datum vult het titelblok zelf in.

Indeling van het tekenblad: plattegrond, doorsnede en gevels plaatsen

Op een tekenblad is elk aanzicht een vak. Voor een goede indeling gelden een paar regels:

• De belangrijkste tekening in het grootste vak. De plattegrond neemt het grootste deel van het blad in; doorsnede en gevelaanzichten staan ernaast.
• Lijn uit. Als de randen van de vakken op één lijn liggen, ziet het blad er verzorgd uit. Staat de doorsnede op dezelfde schaal als de plattegrond, dan zijn peilhoogten en muren naast elkaar goed af te lezen.
• Geef elk vak een titel en schaal. Bijvoorbeeld ‘Doorsnede A–A · 1:100’; staan er verschillende schalen op één blad, dan is dit een must.
• Noordpijl en schaalstok. De noordpijl toont de oriëntatie van de plattegrond; de schaalstok geeft ook bij een verkleinde afdruk de juiste maat.
• Laat ruimte vrij. Vakken mogen elkaar niet overlappen; laat tussen titelblok en tekening wat lucht.

In Nodaform opent de Tekenblad-editor op volledig scherm. Je sleept een aanzicht uit het palet links naar het blad of klikt erop; je pakt een vak vast om het te verplaatsen en wijzigt de grootte aan de rand of hoek. Tijdens het verplaatsen lijnen de randen uit met andere vakken en met het midden van het blad, en de hulplijn is zichtbaar. De pijltjestoetsen verplaatsen het vak 1 mm, met Shift 5 mm; met Ctrl+Z maak je ongedaan. Een blad kan maximaal 12 vakken bevatten.

Welke vakken beschikbaar zijn, hangt af van je abonnement: plattegrond, ruimtelijst, oppervlakteoverzicht, projecttitel en notitie zijn voor iedereen; doorsnede, gevelaanzicht, 3D, installatieplattegrond en tabellen zijn Plus; evacuatieplan en hoeveelhedenoverzicht zijn Pro; spanningsoverzicht is Ultimate.

Bladenset en bladnummer

Heb je meerdere bladen, geef ze dan elk een nummer en zet het totaal van de set in het titelblok: A-01 / 05, A-02 / 05… Zo valt een ontbrekend blad meteen op. In de praktijk geeft het voorvoegsel aan bij welk vakgebied het blad hoort: A voor architectuur, S voor constructie, E voor elektra.

In Nodaform kun je het bladnummer een voorvoegsel van maximaal 6 tekens geven en de volgorde van de bladen met pijltjes wijzigen; de nummers en de ‘01 / 05’ in het titelblok worden vanzelf bijgewerkt. In het gratis pakket kun je 3 bladen per project maken, in Plus 10, in Pro en Ultimate is er geen limiet. Het huis met verdieping uit ons voorbeeldproject is een set van 10 bladen: plattegronden, elektrische installatie, doorsneden, gevelaanzichten, draagconstructie, presentatie en evacuatieplannen.

Hoe maak je een jurytekenblad?

Het blad dat architectuurstudenten bij de jury inleveren is meestal een A1 dat het project op één pagina uitlegt: titel, plattegronden, minstens één doorsnede, gevelaanzichten, een 3D-weergave en een korte toelichting. Staan de plattegronden op dezelfde schaal, dan is het makkelijker om de verdiepingen te vergelijken.

De indeling Jurytekenblad van Nodaform zet dit met één klik klaar: A1 liggend, 1:100, dun titelblok; bij een project met twee verdiepingen twee plattegronden op dezelfde schaal naast elkaar, een doorsnede (of, als die ontbreekt, het westaanzicht), het zuid- en oostaanzicht, een 3D-weergave van alle verdiepingen, de ruimtelijst en een notitievak. Daarna kun je de vakken naar wens verplaatsen en aanpassen.

Een pdf afdrukken zonder de schaal te verstoren

Het eigenlijke doel van een tekenblad is dat het op de juiste schaal wordt afgedrukt. Daarvoor:

• Gebruik een vector-pdf. Lijnen worden niet wazig bij inzoomen en tekst blijft scherp. In Nodaform is het pdf-tekenblad Plus; alle bladen als één pdf-bestand ophalen is Pro.
• Kies bij het afdrukken ‘Werkelijke grootte’ of ‘100%’. Kies je ‘Aanpassen aan pagina’, dan verkleint de printer het blad een beetje en is 1:100 geen 1:100 meer. De schaalstok geeft ook dan nog de juiste maat.
• Houd het papierformaat gelijk aan dat van de pdf. Druk je een A1-blad af op A3, dan wordt de tekening half zo groot en wordt 1:100 dus 1:200; vertrouw dan niet op de schaal in het titelblok maar op de schaalstok.
• Ga je verder in CAD, neem dan DXF. De DXF van het blad komt in millimeters (Pro).

Een png-uitvoer is in het gratis pakket 150 dpi en met Nodaform-handtekening, in Plus 300 dpi en zonder; de resolutie wordt in het bestand opgeslagen, dus bij afdrukken op 100% klopt de schaal.

Controlelijst voor je tekenblad

• Papierformaat en schaal passen bij de tekening, de tekening past in het vak
• Het titelblok bevat projectnaam, bladnaam, schaal, datum en bladnummer
• Elk vak heeft een titel en schaal
• Noordpijl en schaalstok staan op de plattegrond
• De vakken liggen op één lijn en overlappen niet
• De bladnummers lopen op volgorde, het totaal klopt
• De pdf wordt afgedrukt met ‘Werkelijke grootte / 100%’

De plattegronden en maten in dit artikel zijn bedoeld als indelingsidee. Voor een vergunning, constructieberekening of uitvoeringsontwerp heb je het ontwerp en de goedkeuring van een bevoegde architect en ingenieur nodig; raadpleeg voor details over de regelgeving je gemeente.